10 polskich autorów, których prawdopodobnie nigdy nie czytaliście

Olga Tokarczuk, Jakub Małecki, Andrzej Sapkowski, czy Maria Dąbrowska albo Jarosław Iwaszkiewicz, choć wybitne i ciekawe to osobistości polskiej literatury, nie stanowią jednak całego firmamentu jej gwiazd. Nie są nawet połową, tego morza kobiet i mężczyzn, którzy parali się literaturą. Wielu z nich przypomina dziś bóstwa z Amerykańskich Bogów Gaimana. Część jakoś sobie radzi, lepiej lub gorzej, gdyż wciąż są czytani, albo omawiani na lekcjach  literatury. Pozostali zniknęli zapomniani, albo balansują na granicy zapomnienia. Warto ocalić ich od tej czytelniczej zagłady, szczególnie iż wielu z nich było prekursorami nowych nurtów w polskiej literaturze. Przywróćmy ich do życia, czytając ich książki, co nie będzie łatwym zadaniem, jeśli chodzi o ich znalezienie.  O to przykładowo dziesięciu polskich pisarzy, których prawdopodobnie nigdy nie czytaliście.

1. Stanisława Fleszarowa Muskat

Poetka, publicystka, dramaturg i autorka poczytnych powieści, o polskich i ormiańskich korzeniach. W 1936 roku rozpoczęła studia na wydziale Prawno – Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. Studia jednak przerwał wybuch wojny. W jej trakcie została wywieziona na roboty do Niemiec. Doświadczenia z tego okresu, zawarła w swojej najlepszej powieści, „Pozwólcie nam krzyczeć”. O dziwo, pisarka otrzymała urlop w trakcie robót przymusowych. Wyjechała do Lwowa, gdzie została, podejmując pracę w urzędzie. W 1944 przeniosła się do Częstochowy, gdzie także pracowała jako urzędniczka. W połowie roku 1945 wyjechała do Gdyni, a potem do Sopotu. Pracowała w instytucjach kultury, między innymi jako dziennikarka „Dziennika Bałtyckiego”, w „Czytelniku”, a także jako kierownik literacki Teatru Wybrzeże. Przez wiele lat była działaczką PZPR i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Za romans z komunistyczną władzą, przez lata była krytykowana, i popadła w zapomnienie.

Dorobek twórczy Stanisławy Fleszarowej-Muskat zamknął się w liczbie blisko 700 różnych utworów. Część z nich została wydana już po śmierci pisarki. W jej prozie przeważają wątki obyczajowe i społeczne, z umiejętnie wplecioną w fabułę historią miłosną. Nie są to jednak banalne romansidła, ale sprawnie skonstruowane powieści, które mogą zainteresować nie tylko czytelniczki, ale i czytelników.

2. Jan Dobraczyński

Jego prawdziwe imię i nazwisko to Eugeniusz Kurowski. Walczył we wrześniu 1939 roku, a potem w powstaniu warszawskim. Był posłem na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej I i IX kadencji i działaczem katolickim. Wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego  W okresie międzywojennym głosił hasła antysemickie, ale w trakcie wojny był współpracownikiem Żegoty. Pomógł uratować blisko 700 dzieci. Członek Związku Literatów Polskich, redaktor Stowarzyszenia „Pax” oraz „Tygodnika powszechnego”. Mówi się także o tym, że współpracował z władzami PRL.

Zadebiutował jako eseista w 1934 roku, ale trzon jego kariery pisarskiej stanowią powieści. Dominuje w nich tematyka metafizyczna oraz problemy natury moralnej. Dobraczyński swoją prozę budował na fundamentach  katolickiego nauczania. Zasługujące na szczególną uwagę powieści to Spadające liście, o Romanie Dmowskim, saga rodzinna Małżeństwo Anny oraz Dzieci Anny i Cień ojca, opowieść o św. Józefie.

3. Kornel Filipowicz

Autor 37 książek, poetyckich i prozatorskich, a także scenariuszy. Dzisiaj znany głównie jako autor opowiadań i nowel. W latach trzydziestych ubiegłego wieku redagował miesięcznik literacko-artystyczny, wydawany przez Koło Polonistów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Nasz Wyraz. W tym samym okresie zadebiutował opowiadaniem Zapalniczka. Pisarz był pod wielkim wpływem Juliana Przybosia. Był bardzo aktywny twórczo, zarówno jako jedna z osób tworzących przedwojenną awangardę, ale też jako krytyk sztuki. Brał udział w kampanii wrześniowej. Zaangażowany w działalność konspiracyjną,  trafił do Groß-Rosen i Sachsenhausen. Po wojnie zamieszkał w Krakowie. W czasach PRL działał w podziemiu, publikując w drugi obiegu swoje utwory. Wraz z braćmi Różewiczami stworzył grupę twórczą Miczura-Film, w ramach której pisał scenariusze filmowe. Dwukrotnie żonaty, najpierw z malarka, rzeźbiarką i scenografką Marią Jaremą, a potem z Marią Próchnicką, historykiem sztuki. Przez wiele lat był również nieformalnie związany z Wisławą Szymborską.

Przez długie lata pisarz był niemal nieobecny na rynku wydawniczym. Teraz powraca do łask wydawców, a wielu nowych czytelników może cieszyć się zbiorami opowiadań jego autorstwa, jak chociażby wydanym w tym roku, nakładem Znaku, tomem Romans prowincjonalny i inne historie, którego recenzja wkrótce pojawi się na blogu.

 

 

 

4. Antoni Gołubiew

Debiutował w  1925 roku opowiadaniem wydrukowanym w szkolnym pisemku Hejnał. Był jednym z założycieli dwutygodnika „Pax”, oraz grupy poetyckiej Żagary. Po wojnie współredagował Tygodnik Powszechny, współpracował z pismami „Znak” i „Odra”. W 1978 podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. Z wykształcenia był historykiem. Zamiłowanie do historii bardzo wyraźnie widać w jego monumentalnym, wielotomowym dziele o początkach państwa polskiego, zatytułowanego Bolesław Chrobry. Autor dzisiaj całkowicie zapomniany, ale tylko przez wydawców, gdyż czytelnicy, zwłaszcza ci trochę starsi, często wspominają Bolesława Chrobrego z łezką w oku. Powieści Gołubiewa, co prawda z trudem, ale można znaleźć w bibliotekach, ewentualnie na allegro.

5. Jan Huskowski

Najbardziej tajemnicza postać w literaturze polskiej. Wiadomo tylko że urodził się  23 kwietnia 1883 w Piaskach Wielkich, potem mieszkał we Lwowie, gdzie w 1919 roku strzelił do znajomego, co było podobno objawem jego mani prześladowczej. Po tym wydarzeniu trafił do zakładu dla nerwowo chorych, i słuch po nim zaginął. Prawdopodobnie w zakładzie tym zmarł. Trudno dziś znaleźć jakąkolwiek fotografię przedstawiającą tego pisarza. Jego dorobek literacki jest skromniutki, zaledwie pięć publikacji: tom poetyki Po drodze, nowele Spojrzenia i W płomienisku, powieść Gesty, oraz sztuka pod tytułem Dzieło. Był prekursorem polskiej powieści fantasatycznej i horroru. Jego proza bliska była twórczości Poego.

6. Stanisław Dygat

Współpracował z pismami: Kuźnica, Twórczość, Przegląd Kulturalny. Zadebiutował w 1946 Jeziorem Bodeńskim,  jedną z ciekawszych polskich powieści dwudziestego wieku. Jednak to Disneyland,  powieść młodsza o niemal dwie dekady, sprawiła że jeszcze kilkanaście lat temu  był autorem znanym wśród tych czytających więcej niż jedną książkę rocznie. Obie powieści zostały zekranizowane. Dygat polemizował z polską tradycją romantyczną, krytykował Polskę międzywojenną, ale także PRL. Był kierownikiem literackim w gdańskim Teatru Wybrzeże. Pisarz zajmował się również twórczością przekładową, przetłumaczył na język polski m.in. Wieczór Trzech Króli Szekspira oraz Króla Edypa Sofoklesa.Był członkiem PZPR, ale wystąpił z partii w listopadzie 1957 w proteście przeciwko odmówieniu przez władze zgody na wydawanie miesięcznika “Europa”. Żonaty z dwoma aktorkami,  Władysławą Nawrocką i pierwszą polską seksbombą, Kaliną Jędrusik.

7. Igor Newerly

Urodzony w  rosyjsko-polskiej rodzinie. Studiował prawo na Uniwersytecie Kijowskim, skąd został relegowany za poglądy. Potem studiował pedagogikę na Wydziale Nauk Społecznych w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. W latach 1918–1921 działał we Wszechzwiązkowym Leninowskim Komunistycznym Związku Młodzieży, tak zwanym Komsomole. Opuścił jednak tę organizację. Za działalność polityczną w Kijowie, został aresztowany i zesłany do Odessy, a następnie na Syberię. Uciekł z transportu, by ponownie trafić do Warszawy. Tam, w latach dwudziestych, aktywnie współpracował z Januszem Korczakiem. W czasie wojny działał w podziemiu. Aresztowany i zesłany do Majdanka.

Po wojnie rozwinął działalność literacką, odgrywał dużą rolę w życiu i działalności środowiska literackiego, opiekował się Kołem Młodych Pisarzy, od 1964 roku przez dwie kadencje pełnił funkcję prezesa Warszawskiego Oddziału ZLP. W 1964 roku podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34. List ów skierowany był do Cyrankiewicza. Podpisali go literaci i ludzie kultury, protestujący przeciwko cenzurze.

Jest autorem kilku powieści, między innymi Leśne morze i Wzgórze błękitnego snu, oraz scenariuszy filmowych, w tym do ekranizacji Króla Maciusia z 1957 roku.

8. Stefan Grabiński

Nazywany „polskim Poe” oraz „polskim Lovecraftem”. Był znawcą zagadnień z dziedziny parapsychologii, magii i demonologii, ale jego zainteresowania dotyczyły też nowych technologii, zwłaszcza rozwijającej się kinematografii. Zadebiutował w 1909 roku  zbiorem opowiadań Z wyjątków. W pomrokach wiary, który jednak nie spotkał się z dobrym przyjęciem. Dopiero wydany dziesięć lat później Demon ruchu, cykl nowel grozy, których głównym motywem są pociągi i stacje kolejowe, przyniósł mu popularność.  Bardzo szybko pojawiły się kolejne zbiory nowel, z których część stanowiły zamknięte cykle tematyczne: Szalony pątnik (1920), Niesamowita opowieść (1922), Księga ognia (1922), Namiętność (1930). Grabiński napisał też kilka powieści: Salamandra (1924), Cień Bafometa (1926), Klasztor i morze (1928) oraz Wyspa Itongo (1934). Kolejne utwory nie powtórzyły jednak sukcesu Demona ruchu. Autor całkowicie zniknął ze świadomości czytelników. Powrócił kilka lat temu dzięki inicjatywie BookRage.

9. Anna Kowalska

Lwowska pisarka, studentka a potem żona lwowskiego profesora filologi klasycznej Jerzego Kowalskiego, a także wieloletnia partnerka Marii Dąbrowskiej. Po zajęciu Lwowa przez Rosjan, przeniosła się wraz z mężem do Warszawy, a po wojnie na ziemie odzyskane, do Wrocławia, gdzie wraz z nim zajęła się kształtowaniem życia naukowego i literackiego.  Była zafascynowana twórczością Conrada i Prousta. Kochała prozę i historię, stąd też przewaga tematyki historycznej w jej twórczości. Jej pierwszym docenionym i samodzielnym dziełem były  Opowiadania greckie, wydane w 1949, za który otrzymała Nagrodę im. Hemingwaya Polskiego PEN Clubu. Rozmiłowana w Antyku, napisała powieść o jednej ze swoich guru, Safonie. Jej twórczość to nie tylko historyczne opowieści, ale także bardzo uważna analiza i obserwacja człowieka obcującego z kulturą, targanego różnymi, sprzecznymi emocjami. Niestety wciąż czeka na to, by zostać odkrytą na nowo. 

 

 

10. Helena Boguszewska

Z wykształcenia przyrodoznawca. Debiutowała w pierwszej dekadzie XX wieku, opowiadaniami dla dzieci, publikowanymi w Płomyku i Płomyczku. Była autorką cyklu podręczników przyrodniczych dla szkół podstawowych. W latach dwudziestych rozpoczęła działalność publicystyczną, zajmując się głównie problematyką społeczną i oświatową, losem dzieci biednych i kalekich. Debiutem książkowym była powieść Świat po niewidomemu z 1932. Następnie publikowała w Bluszczu, Kobiecie Współczesnej, Tygodniku Ilustrowanym. W latach 1944–1946 była posłanką do Krajowej Rady Narodowej. Miała  też swój udział w powstaniu  Instytutu Pamięci Narodowej przy Prezydium Rady Ministrów. Napisała przeszło trzydzieści powieści, w których przeważała problematyka społeczna i oświatowa, głównie dotycząca dzieci.


(Visited 307 times, 1 visits today)