14 książek zaśpiewanych i zatańczonych

Początek roku, karnawał, to dobry moment by przyjrzeć się literaturze od nieco innej, nieoczywistej strony. Nie wiem czy zadajecie sobie sprawę, ale jest ona ściśle powiązana z muzyką i tańcem. Dzieła literackie są bowiem nie tylko ekranizowane, ale też powstają ich wersje musicalowe. I to całkiem sporo. Spośród wielu takich produkcji, teatralnych i filmowych, wybrałem czternaście, najsłynniejszych, najciekawszych, najbardziej zaskakujących, czy też porażających rozmachem. Przedstawione musicale są oparte tylko na podstawie prozy.

1. Andrzej Sapkowski - "Saga o Wiedźminie "

W zasadzie to nie saga została przeniesiona na deski teatru jako musical, ale opowiadania z tomów poprzedzających zasadniczą serię. Scenariusz powstał na podstawie opowiadań „Miecz przeznaczenia”, „Kwestia ceny”, „Ostatnie życzenie”, „Coś więcej”, „Okruch lodu”. Autorem scenariusza i reżyserem jest niezastąpiony jak dotąd mistrz polskiego musicalu, Wojciech. Kościelniak. Oprócz tytułowego Wiedźmina Geralda, istotnymi dla fabuły postaciami są  Yennefer i księżniczka Ciri, oraz Jaskier. Musical to prawdziwa „świeżynka”. Premierę miał 15 września na deskach Teatru Muzycznego im. Danuty Baduszkowej w Gdyni.

2. Michaił Bułchakow - "Mistrz i Małgorzata "

Kultowa powieść Michaiła Bułchakowa ma co najmniej dwie musicalowe inscenizacje. Ta o której tutaj wspominam, jest jednym ze sztandarowych spektakli teatru muzycznego Capitol we Wrocławiu, oraz musicalem, którym teatr rozpoczął działalność po rozbudowie. Za jego powstanie odpowiedzialny jest, między innymi, również Wojciech Kościelniak.

3. Jan Brzechwa - "Akademia Pana Kleksa "

Fantastyczne jak na swoje czasy i ówczesne możliwości, trzy filmy – musicale o przygodach Ambrożego Kleksa, to nie jedyne rozśpiewane i roztańczone adaptacje cyklu powieści Jana Brzechwy. Istnieje jeszcze sztuka, oraz musical, w którym wykorzystano fragmenty sztuki i piosenki z filmu. Na sceniczny musical składają się też oryginalne piosenki, napisane na potrzeby tej produkcji. Musical miał premierę 27 stycznia w teatrze muzycznym Roma. Pan Kleks w wykonaniu artystów z Romy, różni się nieco od oryginału, gdyż w tej wersji do Akademii przyjmowane są również dziewczynki. W roli Alojzego Bombla znany piosenkarz, Łukasz Zagrobelny.

 

4. Lew Tołstoj - "Anna Karenina"

Jedna z piękniejszych powieści rosyjskich. „Anna Karenina” to nie tylko opowieść o nieszczęśliwej miłości, ale także obraz rosyjskiej arystokracji, która w niczym nie ustępowała swoim krewniakom w całej Europie, i jak się okazuje, pod płaszczykiem bali i blichtru, wcale nie wiodła takiego szczęśliwego i bajkowego życia. Powstało już wiele ekranizacji, także musicalowych. W U.S.A., w Rosji, a także w Polsce, w Gliwickim Teatrze Muzycznym. Poniższy trailer zdecydowanie nie przedstawia rodzimego spektaklu.

5. Miguel de Cervantes - "Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy"

Słynny rycerz, walczący z wiatrakami, i jego giermek,  trafili do musicalu w 1964 roku, za sprawą Dale Wassermana, który napisał libretto. Musical bazuje nie tylko na książce, ale również na sztuce teatralnej. Wersja musicalowa po raz pierwszy była wystawiona na deskach Goodspeed Opera House w amerykańskim miasteczku East Haddam , po czym niemal natychmiast przeniesiona na Broadway. W rolę błędnego rycerza wcielali się m.in.: Rex Harrison, Peter O’Toole (w adaptacji filmowej) i Jacques Brel. Pierwszym polskim musicalowym Don Kichotem był Stanisław Ptak. Polska premiera miała miejsce w Operetce Śląskiej w 1970 roku.

6. Bram Stoker - "Dracula "

Powieść o słynnym wampirze trafiła na deski teatru muzycznego za sprawą naszych czeskich sąsiadów. Premiera musicalu miała miejsce 13 października 1995 roku w Pradze. To spektakl w trzech aktach, z których każdy osadzony jest w innym okresie historycznym (późne średniowiecze, XIX wiek i czasy współczesne). Sztuka zdobyła dużą popularność w Czechach. Dwupłytowy album z muzyką ze spektaklu sprzedał się w 250 000 egzemplarzy. Poza Czechami Draculę wystawiano m.in. w Szwajcarii, Niemczech (w przekładzie Michaela Kunze) i Polsce (w tłumaczeniu Małgorzaty Ryś). Polska prapremiera Draculi odbyła się w Gdyni. Wśród bardzo licznej obsady znaleźli się m.in.: Tomasz Więcek (jako tytułowy książę ciemności), Andrzej Śledź i Anna Gigiel. Polska premiera miała miejsce  17 kwietnia 2004, w Gdyni.

7. Tadeusz Dołęga Mostowicz - "Kariera Nikodema Dyzmy"

Powieść o prostaczku, który dostaje się na salony, i co gorsza zaczyna bawić się w politykę, doczekała się dwóch musicalowych adaptacji. Pierwsza miała premierę w Gdyni w 1971 roku. Libretto musicalu oparte zostało na tekście sztuki opartej na powieści, granej od lat 60-ych. Warstwę muzyczną tworzą zarówno salonowe tanga, jak i uliczne ballady czy polki. Druga, w której powstaniu brał udział Wojciech Młynarski, „Dyzma – musical”, zawitała do teatru w Chorzowie w 2002 roku.

8. Henryk Sienkiewicz - "Krzyżacy "

Jedna z lektur szkolnych, która przysparza uczniom wiele problemów. Trudna w czytaniu i odbiorze, choć bardzo wciągająca. Siedem lat temu, 30 grudnia 2010 roku, w Sali Kongresowej w Warszawie, miało miejsce niezwykłe wydarzenie. Premiera rock opery na podstawie powieści Sienkiewicza. Jak widać na załączonym filmiku, obsada jest bardzo interesująca.

9. Lucy Maud Montgomery - "Ania z Zielonego Wzgórza"

Najbardziej znana z pośród powieści kanadyjskiej pisarki doczekała się wielu ekranizacji i adaptacji scenicznych. Są filmy, seriale, kreskówki i musicale. Całkiem sporo musicali, wśród których znajdą się też nasze rodzime produkcje.

10. Bolesław Prus - "Lalka "

Kolejne wielkie dzieło literackie, i kolejna super produkcja w reżyserii Wojciecha Kościelniaka. Obszerna powieść została dosyć okrojona z wątków, ale w dalszym ciągu  pozostaje atrakcyjną. Spektakle są wciąż grane w Gdyni, w chyba najlepszym polskim teatrze muzycznym, i publiczność zawsze dopisuje.

11. Victor Hugo - "Nędznicy "

Jedna z dwóch musicalowych francuskich superprodukcji. Znany na całym świecie spektakl, wystawiany w różnych wersjach językowych, przeniesiony na ekrany kin. Twórcy filmu zrobili wielką krzywdę musicalowi, obsadzając w rolach głównych aktorów, którzy nigdy nie powinni śpiewać. Zdecydowanie wygrywają tu postacie poboczne. Ann Hathaway może nie jest najlepszą wokalistką, ale świetnie zagrała tę piosenkę, jeden z wielu przejmujących songów z tego musicalu.

12. Victor Hugo - "Katedra Najświętszej Marii Panny w Paryżu"

Notre-Dame de Paris to jeden z najsłynniejszych francuskojęzycznych musicali. Odniósł oszałamiający sukces nie tylko we Francji i w krajach frankofońskich, ale na całym świecie. Polską wersję spektaklu przygotował gdyński teatr muzyczny, ale jest to wersja okrojona, i nie tak spektakularna jak oryginał. We francuskim oryginale zagrał Garu, i to dzięki tej roli stał się sławnym muzykiem.

13. Szolem Alejchem - "Skrzypek na dachu "

Spektakl, który zachwyca w wersji na srebrnym ekranie i na deskach sceny. Kolejne pokolenia z zachwytem śledzą poczynania Teviego i pozostałych mieszkańców Anatewki.

14. Isaak Bashevis Singer - "Sztukmistrz z Lublina"

Zygmunt Konieczny, twórca muzyki do spektaklu, nie zgadzał się na przypinanie „Sztukmistrzowi” łatki musicalu, uważając spektakl  za zbyt podniosłe i poważne dzieło, by kojarzyć je z tą właśnie konwencją. To jednak jest musical, i nic tego nie zmieni. Słowa piosenek napisała Agnieszka Osiecka. Byłem, widziałem lata temu. Jako smarkacz byłem zachwycony.